Видео реклама

 

Кулинарное путешествие

На Каляды

На Каляды

У сенцах, пад самай столлю, на доўгім кіі, абодвума канцамі ўсунутымі ў колцы з вяроўкі, вісела некалькі каўбас – спецыяльна пакінутых яшчэ з «акцябрскіх», як казала бабка. «На Каляды». А недзе на печы таксама з восені хавалася палатняная торбачка з гарбузікамі. Так бабка называла насенне самых поўных гарбузоў. «Прыйдуць Каляды – будзем ласавацца», – гаварыла яна. І Каляды прыходзілі…
Сказаць, што Каляды маюць адметны пах, нельга. Хіба толькі смажанай каўбасы з мачанкай. Затое Каляды маюць колер: блакітны з бляскам, ад марознага снегу пад небам, якое ўжо паспела развітацца з сонцам, але зоркі яшчэ не запаліла. І на выгляд яно – як дзіцячая маляванка: вялікія гурбы снегу і нешматлікія хаты, стрэхі якіх утрымліваюць на сваіх пакатых баках тоўстыя снежныя коўдры. З-пад кожнай коўдры віецца ў неба слупок дыму, а да хат вядуць няроўныя сцежкі, пратаптаныя ўсе як адна ад калодзежа. Хаты лупатыя, з агеньчыкамі. І яны адбіваюцца на блакітным снезе жоўтымі плямкамі. Якраз у гэты час і пачыналася каляднае святкаванне – калі на снежным покрыве з’яўляліся гэтыя жоўтыя «акенцы». А што адбывалася за сапраўднымі акенцамі? Давайце зазірнем за фіранку.
Нашы продкі сустракалі Каляду 6 студзеня ўвечары. А для гэтага яшчэ з раніцы ў печы гатавалася куцця. Зразумела, посная, бо Піліпаўка яшчэ не скончылася. Піліпаўка – гэта пост напярэдадні Каляд, даволі доўгі, на сорак дзён. А куцця – простая каша на выгляд. Але ж на смак – ласунак! Яе варылі часцей за ўсё з ячменю, прыпраўляючы льняным маслам, мёдам і тоўчаным макам. Гэта калі сям’я не багатая, а жыве так сабе, абы дзень да вечара. У процілеглым выпадку куццю рабілі з пшаніцы ці рысу, аздабляючы арэхамі і разынкамі. Цяпер рыс ёсць у кожнай хаце, а ячмень ці пшаніцу зярняткамі трэба шукаць удзень са свечкай. І, здаецца, яны смачней. Кажучы карацей, у вас заўсёды ёсць выбар.
Да вячэры сям’я апраналася ў лепшае, пажадана – новае і светлых колераў. Стол засцілалі белым абрусам, ставілі пасярэдзіне куццю, утыкнуўшы ў яе свечку, а кругом – іншыя стравы. Не прысмакі, а так, сёе-тое з таго, што можна было сабе дазволіць: квас з грыбамі, селядцы з алеем, аўсяны кісель, адвар з сушаных груш, блінцы з макам. Квас з грыбамі калісьці рабілі так. Варылі з сушаных грыбоў булён, прыпраўлялі яго чым ёсць – цыбулькі падсмажанай, морквы, буракоў, капусты ў яго кідалі, а потым забоўтвалі мукой, таксама падсмажанай. І атрымлівалася вельмі смачна, нездарма квас – сапраўдная першая страва. Аўсяны кісель – справа не аднаго дня. Спачатку трэба замачыць авёс і пачакаць, пакуль ён добра ўкісне, потым працадзіць і на цэжы ўжо зварыць кісель. Не трэба крывіцца, бо на смак выходзіць няблага і нават карысна.
Вельмі смачная страва – блінцы з макам. З шмараванымі маслам не параўнаць. Мак спачатку трэба зварыць у падсалоджанай вадзе, а потым перацерці ў ступцы, каб з яго, як кажуць, малако пацякло. Будзеце рабіць – блінцы налівайце на патэльню з чыгуну. Тоненька. І падсмажвайце толькі з аднаго боку. Потым намажаце макам – і можна згортваць канвертам або хустачкай. Або, калі хочаце, можна і тоўстыя блінцы спячы, і не з пшанічнай мукі, а з грэцкай ці жытняй. А з макавага малака зрабіць мачанку.
Cеўшы за стол, спачатку маліліся. Потым пілі гарэлку, а пасля ўжо – елі. Куццёй – поснай, беднай або галоднай – называлася не толькі страва, а і ўсё перадсвяточнае мерапрыемства. Дарэчы, захочаце паўтарыць дзеянні продкаў – не забудзьцеся падлажыць пад белы абрус шматок саломы або сена. Па прыкметах у такім выпадку вас чакае добры год. Толькі ні ў якім разе не кідайцеся пасля вячэры мыць посуд. Увогуле не прыбірайце са стала. І спаць таксама не кладзіцеся: дзесьці а другой гадзіне разгортваецца неба, і простыя людзі могуць з гэтай нагоды атрымаць адказы на свае пытанні. Таму самае лепшае – варажыць. А перад гэтым – пакалядаваць.
Шчодры вечар – гэта ўжо 7-га. Тоўсты, тлусты, багаты, мясны. Ведама ж, з мясам – вэнджаным, вяленым, смажаным, печаным. Вантрабянка, павяндліца, верашчака. Тады ж здымалі з-пад столі каўбасу. Калі добра паспела падсохнуць, елі так. А не – смажылі. У хату з варыўні прыносілі гурочкі – хрусткія саленыя агуркі. Яны ажно апякалі холадам. Але ж вельмі хутка іх можна адагрэць у картафлянай кашы. Цяпер-то бульбу таўкуць з маслам і называюць пюрэ, а даўней яе сальцам смажаным запраўлялі, і гэта звалася каша.
Шчодрая куцця – з маслам, якое білі з вяршкоў. Было такое прыстасаванне: драўляная дзежачка, падобная на ступку, а ў ёй – драўляная калатушка. І вось вяршкі трэба было актыўна таўчы гэтай калатушкай, пакуль яны не ператворацца ў тлусценькі камячок – масла. Такім маслам добра блінцы шмараваць, але ж іх можна і з мачанкай з’есці. Калі дакладна, то мачанка, або мачанне, а дзе-нідзе – тыцкаўка, – гэта тое, у што можна мачаць. Густыя вяршкі, тварог за смятанай, падкалочаны мукою тлушч ад смажанай свініны. Апошняе, дарэчы, ужо верашчака. Смачна есці! І добрых вам Каляд!

Дзякуем за дазвол зрабіць фотаздымкі супрацоўнікаў Беларускага Дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і быта

Маслабойка – прыстасаванне для вытворчасці сметанковага масла
У такіх сырніцах тварог прасаваўся і ператвараўся ў клінковы сыр.

 
Святлана Дзянісава

 
Rambler's Top100Размещение рекламы на сайтеПроизводство сайта - Студия Компас
Использование материалов с сайта возможно только при условии размещения активной ссылки на сайт.